سورنا جان من اصلا وطن پرستی بیجا ندارم و اصلا تو این خط ها نیستم . ولی وقتی میبینم مثلا کلمه لذت رو با گذاشتن سرکش روی ل بجای زیرش , تبدیل به عربی یا اصطلاحا ملایی , به بچه ها تو مدارس اون مرز و بوم درس میدن , اعصابم خورد میشه و دیگه رگ غیرتم میزنه بیرون . ما تا وقتی در ایران فارسی میخوندیم , همزه بود و بعد وقتی بزرگتر شدیم گفتم همزه نگذار و فقط بنویس خانه من ( چون تو خوندنش , همان خانه ی من به زبان میاد ) . حالا اگر هم قراره بلایی سر فارسی بیاد , من فقط میتونم حرصشو بخورم و زخم معدم گنده تر بشه . یعنی اینکه اصلا من تحمیل نظر نکردم و فقط گفتم بنظر من ...
Mac Studio
iPhone 12 Pro Max
Apple Watch
iPad Air
Apple TV
AirTag
Think Different
آره واقعا. چیزی که من نمی فهمم اینه که چه اصراری به ترجمه ی نام غذا دارن؟ نام خاص که ترجمه نداره. مثل اینه که آمریکایی ها بگردن اسم واسه ی قرمه سبزی پیدا کنن.
بگذریم. حالا که صحبت از یونیکد و این حرفاست می خواستم بپرسم اشکال «ک» در فارسی چیه که من نمیتونم تو Firefox ببینمش؟ چرا Firefox فارسی رو اینقدر کج و کوله نشون میده؟
نسخهٔ کنونی فایرفاکس کلی باگ دارد ولی گمان میکنم که کُد بندی صفحهٔ مزبور هم کار را بدتر کرده است. فایرفاکس با «ک» در ایرماگ مشکلی ندارد. رضا قبلاً چیزی در این مورد نوشته بود. شاید این هم از همان منشأ باشد.
بیانیه اخیر جمعی از زبان شناسان، ادبا و استادان سرشناس و معتبر ایرانی درباره تشدید آشفتگی رسم الخط فارسی در نوع خود در تاریخ آکادمیک ایران بی سابقه است و از پر رنگ تر شدن نگرانی هایی خبر می دهد که در سه دهه اخیر در محافل فرهنگی ایران مطرح بوده است.
چهره هایی چون محمدرضا شفیعی کدکنی، مظاهر مصفا، علی محمد حق شناس، محمود انوار، علی شیخ الاسلامی، اسماعیل حاکمی و... در این بیانیه با اشاره به نمودارهایی چون «روی آوردن بسیاری از کاربران کامپیوتر و فن آوری های نوین به الفبای انگلیسی» و «بهره گیری میلیون ها مشترک تلفن های همراه از خط بیگانه در میلیون ها پیام کوتاهی که روزانه ارسال می کنند»، بر آنند که «متخصصان ما» به دلایلی چون «تحولات گسترده و شتابان در عرصه فن آوری» نتوانسته اند « در زمینه تطابق بخشیدن خط فارسی با فن آوری های نوین چاره اندیشی کرده و تدبیری جامع بیندیشند.»
امضاء کنندگان بیانیه با تاکید بر «نگرانی اصحاب فرهنگ و دوستداران خط فارسی» از « اهل فرهنگ، استادان و محققان زبان و ادب فارسی، متخصصان فن آوری های نوین، رسانه های گروهی، وزارت ارتباطات و فن آوری اطلاعات، فرهنگستان زبان فارسی، شورای انقلاب فرهنگی و مجلس شورای اسلامی» خواسته اند که «این مشکل را جدی و اساسی تلقی کرده و برای دوام و بقای ملت و فرهنگ ایران برای حل آن اقدام کنند.»
در کشورهای پیشرفته که ارتقاء فرهنگی بخش مهمی از سرمایه گذاری جامعه را به خود اختصاص می دهد، نهادهایی برخوردار از اعتبار و مرجعیت علمی برای خط یا خط های رایج در جامعه آیین نگارش تدوین کرده و اغلب مولفان، ناشران، رسانه ها و تولید کنندگان کتاب های آموزشی رسم الخط یکسان و یک دست معیار را رعایت می کنند.
این نهادها هر از چندی دشواری های نو را بررسی کرده و رسم الخط را با تحولات تکنولوژی و دست آوردهای پژوهشی هماهنگ می کنند.
در چند دهه اخیر که کامپیوترهای خانگی امکانات بی شماری را به ارمغان آورده اند، تدوین آیین نگارش برای خط و به کارگیری رسم الخط واحدی که با ذات زبان و خط و امکانات رایانه ها هماهنگی بیشتری داشته باشد به ضرورتی مبرم بدل شده است.
رسم الخط یکسان و منطبق با دست آوردهای علمی و زبان نه فقط نگارش را از آشفتگی و خواننده را از سر درگمی نجات می دهد، بلکه در تسهیل سواد آموزی و بهره گیری از امکانات تکنولوژی نیز نقش مهمی ایفاء می کند.
ناهماهنگی خط و زبان
ایرانیان به فارسی سخن می گویند و با الفبای عربی می نویسند. به رغم ناهماهنگی های بسیار بین زبان فارسی با ریشه هند و اروپایی و خط عربی با ریشه سامی، ایرانیان با ابداعاتی چون افزودن چهار حرف ژ، پ، گ، و چ بر دشواری های برآمده از ناهماهنگی خط و زبان فائق آمدند و خط عربی را در زبان فارسی جذب کردند.
با این همه مشکلاتی چون حروفی که درعربی متفاوت و متمایز اداء می شوند و در زبان فارسی یکسان، مانند ض، ز، ظ ، س، ص، ث و...، نمایش حروف صدا دار به صورت علامت هایی در بالا و پایین خط پایه که به حذف آنها در نوشتار منجر شد و حذف برخی اجزاء الفبا چون کسره اضافه در نوشتار، سواد آموزی و قرائت و فهم درست برخی متون را به امری دشوار بدل می کند.
تحولات دوران مشروطه از جمله صنعت چاپ و نشر کتاب برای بازار، افزایش با سوادان، انتشار روزنامه و... توجه متفکران متجدد را به دشواری های خط فارسی جلب کرد.
چون دیگر زمینه ها سه گرایش سنتی، افراطی و تلفیق گرا سه پیشنهاد متفاوت مطرح کردند.
سنتی ها با هر نوع اصلاح و دگرگونی خط مخالف بودند. افراطی ها طرح تغییر خط به لاتین و تلفیقی ها ضرورت اصلاح خط و تدوین آیین نگارش یک دست را مطرح کردند.
در دهه های بعدی، صنعت نشر به دلیل افزایش کمی و کیفی کتاب های درسی، رشد کمی و کیفی مطبوعات و افزایش تعداد مولفان رشد و توسعه بیشتری یافت اما هیچ مرجع پذیرفته شده و معتبری برای تدوین رسم الخط فارسی پدید نیامد و ناشران، مطبوعات و مولفان، بر مبنای دانش، برداشت ها و سلیقه های خود، رسم الخط های متفاوت و گاه ناهمگونی را به کار می گرفتند.
کار به جایی رسید که حتی کتاب های درسی و دانشگاهی با رسم الخط های متفاوت منتشر می شدند.
در دهه های ۴۰ و ۵۰، برخی ناشران معتبر بخش خصوصی چون فرانکلین، خوارزمی و امیر کبیر، برخی سازمان های دولتی چون نهادی که انتشار کتاب های درسی را بر عهده داشت و برخی نشریات چون خوشه با سردبیری احمد شاملو و روزنامه آیندگان برای نگارش خط فارسی آیین ها و رسم الخط هایی تدوین و اجرا کردند.
اما به دلایل گوناگون، از جمله غیبت نهادی که اعتبار علمی آن مرجعیت آن را تضمین کند، بی اعتباری فرهنگستان دوم ، روان شناسی غالب بر جامعه ایرانی و.. رسم الخطی واحد و یک دست پدید نیامد.
در این دو دهه که تحقیق درباره شیوه های علمی سواد آموزی گسترش یافته بود، بحث درباره پیوسته نویسی و جدا نویسی به بحث های پر باری دامن زد.
در سه دهه گذشته، بسیاری از مولفان، ناشران و مطبوعات رسم الخط مرکز نشر دانشگاهی را پذیرفتند، اما دلایل گوناگون از جمله کاستی های این رسم الخط، بی توجهی برخی ناشران بازاری و نهادهای دولتی نشر کتاب های درسی به آیین نگارش خط فارسی و برخی مشخصه های روان شناسی غالب بر جامعه ایرانی مانع از آن شدند که رسم الخطی واحد و یک دست در جامعه ایرانی رواج یاید.
تحقق خواست هایی که در بیانیه اخیر استادان و ادبای ایرانی مطرح شده است اما بیش از هر چیز به تاسیس نهادی مستقل مشروط است که با بهره مندی از پذیرش، مرجعیت و مقبولیت در میان اهل فرهنگ و مردم از حمایت های دولتی نیز برخوردار باشد.
خط فارسی و برنامه های کامپیوتری
در چند دهه اخیر که کامپیوترهای خانگی امکانات بی شماری را به ارمغان آورده اند، تدوین آیین نگارش برای خط و به کارگیری رسم الخط واحدی که با ذات زبان و خط و امکانات رایانه ها هماهنگی بیشتری داشته باشد به ضرورتی مبرم بدل شده است.
برخی کشورها چون چین، ژاپن و کره جنوبی، به رغم مشکلات بسیار برآمده از شکل و ساختار خط خود، با تدوین رسم الخط واحدی که با زبان، خط، دست آوردهای نو در امر سواد آموزی و فن آوری های نوین هماهنگ است، گام مهمی در ارتقاء فرهنگی جامعه برداشتند.
در ایران که شیوه نگارش خط به سلیقه ها و برداشت های مولفان، ناشران، مطبوعات و برنامه نویسان کامپیوتری واگذار شده است و هیچ نهاد فرهنگی معتبری از مرجعیت علمی جامع برخوردار نیست، فن آوری های نوین آشفتگی های پیشین خط را تشدید کرده اند.
در دو دهه گذشته « شورای بازنگری و اصلاح خط فارسی» به ابتکار سردبیر مجله آدینه و بر اساس پیشنهادهای ایرج کابلی با حضور نویسندگانی چون احمد شاملو، هوشنگ گلشیری، زبان شناسانی چون محمد رضا باطنی، علی محمد حق شناس و متخصصان برنامه نویسی کامپیوتری چون دکتر صنعتی تشکیل و برخی مصوبات آن در مجله آدینه و کتاب های احمد شاملو چاپ و اجرا شد.
فرهنگستان زبان فارسی در چند جلسه با یکی دو تن از اعضای شورا برخی پیشنهادهای شورا چون لزوم نوشتن کسره اضافه را پذیرفت.
با گذشت چند سال، برخی پیشنهادهای ایرج کابلی و شورای بازنگری و اصلاح رسم الخط فارسی رایج و برخی دیگر به دلیل دوری از پسند و هنجارها، افراط، ناهماهنگی با زبان و مشکلات عملی و منطقی فراموش شدند.
در دهه اخیر با رواج تلفن های همراه و کامپیوتر، گسترش وبلاگ ها و وبسایت های فارسی و بر بستر عواملی چون بی توجهی به ویراستاری، نثر، زبان و خط فارسی، غیبت نهادی معتبر و برخوردار از مرجعیت و نفوذ معنوی در میان اهل فرهنگ، بی توجهی دولت به زبان و خط فارسی و... آشفتگی زبان و خط چندان تشدید شد که واکنش جمعی برخی استادان، زبان شناسان و ادبای ایرانی را بر انگیخت.
تحقق خواست هایی که در بیانیه اخیر استادان و ادبای ایرانی مطرح شده است اما بیش از هر چیز به تاسیس نهادی مستقل مشروط است که با بهره مندی از پذیرش، مرجعیت و مقبولیت در میان اهل فرهنگ و مردم از حمایت های دولتی نیز برخوردار باشد
ایدهآل خوبی است. گره کار در «مرجعیت و مقبولیت» است و این شرایط ویژهای میخواهد که موجود نیست و دست استادان و ادبای ایرانی هم نیست که بوجود بیاورند. ولی اگر چنین نهادی پدید آید، میتواند از XB Zar استفاده کند که همهٔ حروف و علائم را دارد که بر سر بود و نبود آنها بحث و جدل کنند!
تنها دو چیز را ندارد. یکی اضافهٔ بالا در فارسی است و دیگری «ه» هوز. آنها را هم ندارد چون در یونیکد وجود ندارند. ولی هردوی آنها از نظر نمایشی قابل دسترسند. اولی با همزه و دومی با فاصلهٔ صفر چسبان.
این بویژه از این نظر اهمیت دارد که در مورد تطبیق رسمالخط فارسی با ضوابط تکنولوژیکی از سوی اهل فن کمی اقراق میشود و اهل ادب از دنیا بیخبر را بیش از اندازه میترسانند. ایندکس کردن رسمالخط کامل فارسی ممکن است برای اهل فن کار بیشتری بتراشد ولی ناممکن نیست و حتی backward compatibility آن نیز با کار بیشتری از سوی برنامه نویسان ممکن است. این نباید بهانه ای بر سر راه کامل کردن رسمالخط فارسی باشد و اهل ادب را از آن بترساند.
در زبان انگلیسی شما در گوگل واژهٔ book را جستجو میکنید و چون جستجو case insensetive است، برای شما همهٔ انواع Book, BOOK, BoOk, bOoK و غیره را پیدا میکند. خب هر کدام از این حروف برای نوع کوچک و بزرگ خود کُد متفاوتی دارند (مثل کد متفاوت برای «ی» و «اضافهٔ بالا») ولی گوگل واژهٔ «کتاب» را در تمام ترکیبات گوناگونش پیدا میکند. اگر اینهمه ترکیبات گوناگون در انگلیسی قابل جستجو باشد، مسلماً یکی دو تا ترکیب متفاوت نیز قابل جستجوست. من کاملاً با قاعده سازی برای رسمالخط موافقم. ولی این قاعده باید بر این فرض تهیه شود که نوآموز از قلم و کاغذ استفاده میکند. سپس تکنولوژی باید خود را با این قاعده - هرچه هست، مدرن یا سنتی - تطبیق دهد. نه برعکس.
ما هرچقدر تلاش کنیم , باید در آخر خارجی ها که برنامه سازند مجاب به فارسی سازی برای ما بشن . اونا هم معتقدند تا وقتی کشوری برخلاف جهت رودخانه شنا میکنه , نباید براش تره هم خورد کنیم . در نتیجه دودش میره به چشم ماها . والا من اینا رو خودم از نامه نگاری و تفسیر و ... به چشم و گوش دیدم و فهمیدم . حالا میگید نه , همگی نگاه کنید .
Mac Studio
iPhone 12 Pro Max
Apple Watch
iPad Air
Apple TV
AirTag
Think Different
سورنا نوشته شده:«ی» چه ربطی به عربی دارد؟ کاربرد «ی» به صورت جدا از این نظر بهتر است که آنچه نوشته می شود همان طور هم خوانده می شود. خواندن «نامهی من» بسیار راحت تر از «نامهٔ من» و «نامه من» است.
سورنا جان نظر شما به جای خود محترم. ولی وضوح و درشتنمائی اضافه به نظر من در مقایسه با استتیک متن در درجهٔ ثانوی قرار میگیرد. ما همانطور که گهگاه برای کلمات ناآشنا از اِعراب استفاده میکنیم (یا مثل همین نمونه، برای تمیز آن از واژهٔ دیگری چون اَعراب) از اضافه هم برای خواندن درست متن استفاده میکنیم و همان نشانهٔ کوچک برای راهنمائی ما کافیست. با این منطق، باید علائم زیر و زبر هم به بزرگی حروف دیگر باشند. آنجا که از نظر تناسب و استتیک ایرادی نداشته است، مانند «نمای دور» همیشه از «ی» استفاده شده است. اصولاً این همان «ی» است که به دلائل استتیک کوچک شده و در بالای حرف قرار میگیرد.
نکتهٔ دیگر اینکه من تنوع سلیقه در نوشتار فارسی را از اجزای تفکیک ناپذیر هویت این نوشتار میدانم. شاید لازم باشد -و هست- که رسم الخط فارسی این تنوع را قانونمند سازد ولی تأکید من بر این است که این قانونمندی نباید بر مبنای ملاحظات فنی باشد. شاید رأی بر این قرار بگیرد که من اجازه نداشته باشم نامم را به دو صورت «بهنام» و «بہنام» بنویسم. ولی این رأی باید ریشه در خود نیازهای زبان فارسی داشته باشد و نه ملاحظات فنی. همانطور که در مورد «کتاب» مثال آوردهام، از نظر فنی برای تشخیص «بهنام» و «بہنام» مشکلی نیست و اگر هم باشد مشکل اهل فن است که باید حل کنند و نه زبان فارسی.
نکتهٔ دیگر اینکه من اضافه را از خودم که اختراع نکردهام. این روشی است که ما فارسی را نسل اندر نسل مینوشتهایم. اگر من مجاز باشم به صورتی که دوست دارم بنویسم و تو مجاز باشی که به صورتی که دوست داری، و این تنوع از نظر رسم الخط و نیز از نظر فنی هم رتق و فتق شده باشد که دیگر بحثی نمیماند. ولی اگر قرار باشد که من از نوشتن اضافه «منع» شوم، آنگاه طرفداران «ی» باید استدلالاتی بسیار نیرومندتر از آنچه ارائه کردهاند به میدان بیاورند و بویژه ابداً ملاحظات فنی را بهانه قرار ندهند که این ملاحظات کاملاً بی پایه است.
شاملو و تمام دستاندرکاران ادبیات نوین ایران دستاوردهای گرانبهائی را به فرهنگ فارسی ارزانی داشتهاند ولی حذف اضافه از جملهٔ آنها نیست. گمان هم نمیکنم که نوآوری آنان در آغاز هدف تحمیل خود بر دیگران را در نظر داشته است. در فرایند دفاع و پیشبرد ادبیات نوین ایران دستهبندی هائی در محافل ادبی ایران شکل گرفت که متأسفانه علاوه بر موضوعات ویژهٔ فرهنگ و ادب، به دسته بندیها و خصومت های سیاسی نیز آلوده شده بود. برخی از این خصومتها و لج و لجبازیها متأسفانه بر مباحثات صرفاً ادبی تأثیر میگذاشت که این برازندهٔ هیچ ادیب راستین نیست.
با عرض پوزش من یه کم خارج از بحث مینویسم.
۱- مشکل Firefox بر روی مکهای اینتلی برای ک(به صورت علامت سوال) باگی است درمورد همهی کاراکترهای accentual حال از زبان فارسی باشند یا یونانی و یا ... . مشکل به Mozilla گزارش شده و در Firefox 3.0 Alpha دیگر این اشکال دیده نمیشود، در عوض مشکلات دیگری هست که به دلیل عدم همکاری کامل* کاربران مکهای اینتلی در تشخیص و گزارش اشکال، خطر آن وجود دارد که تا نسخهی نهایی Firefox 3.0 باقی بمانند.
۲- مشکلی که باعث شده حروف بر روی هم بیافتند و پاراگرافها درست چیده نشوند هم باز به ضعف دیگری در Firefox 2.x برمیگردد که بین Intel و PowerPC مشترک است و وقتی رخ میدهد که قلمی(font) فارسی/عربی از نوع AAT بر روی سیستم نصب باشد و در کد و یا CSS یک صفحه استفاده از آن قلم در اولویت باشد. در این شرایط، Firefox که نمیتواند از قلمهای AAT به درستی استفاده کند برای هر کاراکتری بسته به زبانش از قلمی جداگانه با اندازه و فاصلهی جداگانه استفاده میکند که نتیجهی آن بههمریختگی متن است.** این مشکل هم در Firefox 3.0 حل میشود، چون امکان نمایش قلمهای AAT فراهم شده است.
پانوشتها:
* منظور من از «عدم همکاری کامل» این است که اگر فرضا از ۵ کاربر دارای مک اینتلی بخواهم نسخهای از Firefox را تست کنند، ۲ نفر اصلا جواب نمیدهند، در میان سه نفری هم که جواب میدهند شاید فقط ۱-۲ نفر در صورت ادامهی درخواست من برای تست بیشتر و بررسی fontهای نصب شده و... به همکاری خود ادامه دهند. در نتیجه مشکل و عامل آن دقیقا شناسایی نشده و در گزارش آن به Mozilla به مشکل برمیخوریم. البته منظور من این نیست که لزوما کاربران اینتلی به طور کامل همکاری نمیکنند، بلکه قاعدتا مشابه این وضع در بین کاربران PowerPC هم هست اما چون مدیران ایرماگ اکثرا PowerPC دارند تعداد تست کنندههای مایل به همکاری بیشتر میشود.
** اینکه دقیقا استفاده از fontهای مختلف با فاصلههای مختلف باعث به هم ریختگی صفحات در Firefox میشود یا عامل دیگری در کار است را مطمئن نیستم، اما این را مطمئنم که این مشکل وقتی روی میدهد که قلم مورد نظر یک صفحه، در مک نصب شده باشد.
Ali.Rastegar نوشته شده:۱- مشکل Firefox بر روی مکهای اینتلی برای ک(به صورت علامت سوال) باگی است درمورد همهی کاراکترهای accentual حال از زبان فارسی باشند یا یونانی و یا ... . مشکل به Mozilla گزارش شده و در Firefox 3.0 Alpha دیگر این اشکال دیده نمیشود،
خب حالا که مشکل دیگر دیده نمیشود جای چک و چانه زدن نیست ولی «ک» از کاراکترهای accentual نیست. ولی اگر حل مشکل از سوی Mozilla مطرح شده و خودت آزمایش نکردهای (خودت که منظورم همان همکاران غایب است!) بهتر است که بررسی شود. شاید Mozilla اشتباهاً مشکل «ک» را هم از همان قماش accentual گرفته باشد.
Ali.Samadi نوشته شده:فرج سرکوهی (منتقد و روزنامه نگار)
...
با این همه مشکلاتی چون حروفی که درعربی متفاوت و متمایز اداء می شوند و در زبان فارسی یکسان، مانند ض، ز، ظ ، س، ص، ث و...، نمایش حروف صدا دار به صورت علامت هایی در بالا و پایین خط پایه که به حذف آنها در نوشتار منجر شد و حذف برخی اجزاء الفبا چون کسره اضافه در نوشتار، سواد آموزی و قرائت و فهم درست برخی متون را به امری دشوار بدل می کند.
...
اتفاقاً من برای اضافه پیشنهادی برای یونیکد دارم که به بررسی آن میارزد.
فرض را بر این بگیرید که کلید ویژهای روی صفحهکلید منحصراً برای اضافه باشد. چه این اضافه کسره باشد، چه «ی» و چه دربعضی قلمها «ی» کوچک. خود قلم تشخیص خواهد داد که کدام شکل را برای کدام حرف بگذارد.
این کلی از مشکلات sort کردن را هم برطرف میکند زیرا کسرهٔ اضافه کسره نیست. ی اضافه هم ی نیست. کتاب«های»من و «های» و هوی دو جانور کاملاً متفاوت هستند ولی در حال حاضر عیناً یکسان کُد بندی میشوند. اگر چنین کلیدی باشد، اولی کُد اضافه را خواهد داشت و دوّمی کُد «ی».
اختیار کاربر هم برای استفاده از ی کوچک پس از «ه» به انتخابش در نوع قلم موکول میشود. در هر صورت از شر آن نیم فاصلهٔ احمقانه پس از «ه» خلاص خواهد شد!
به هر حال کُدی برای اضافه در یونیکد لازم است. چرا این باری را از دوش «ی» و کسره بر ندارد؟
نه در حروف فارسی accentual به آن صورتی که من میفهمم نیست. البته به نوعی آ، أ و إ و چند تائی دیگر accentual هستند ولی به هر حال ک نیست. اگر تغییر بنیادینی صورت نگرفته باشد، فایرفاکس از چیزی مانند همان ICU برای عربی روی مک استفاده میکند. شاید کُد ک در آن corrupt شده است.