انجمن ویکی قلم‌های فارسی
ورود / عضویت

الف مقصوره، همزه، یای فارسی و عربی…

بحث پیرامون مسائل مربوط به قلم‌سازی، حروف‌چینی و بومی‌سازی

پاسخ: الف مقصوره، همزه، یای فارسی و عربی…

پستتوسط Nyaiesh » 30 اکتبر 2020, 13:34

یای میانجی حسن ستایش.jpg
البته من دنبال تغییر رای شما نیستم ولی این مقاله. تحقیقی دلسوزانه و بیغرض در باب این ی کرده است و بیشک شایسته خواندن است اگر صفحات ایرماگ شلوغ نمیشد یکایک اوراقش را اینجا مینشاندم
پیوست‌ها
یای میانجی. حسن ستایش.pdf
(318.86 KiB) دانلود 12 بار
آخرین ویرایش توسط Nyaiesh on 08 نوامبر 2020, 15:46, ویرایش شده در 3.
خدایا کیهان و زمین و نوترون در طواف و ما در خواب
نماد کاربر
Nyaiesh
 
پست‌ها : 348
تاریخ عضویت: 09 نوامبر 2009, 15:38

پاسخ: الف مقصوره، همزه، یای فارسی و عربی…

پستتوسط AliGhz » 30 اکتبر 2020, 14:03

Nyaiesh نوشته است:[نمایش]
البته من دنبال تغییر رای شما نیستم ولی این مقاله. تحقیقی دلسوزانه و بیغرض در باب این ی کرده است و بیشک شایسته خواندن است اگر صفحات ایرماگ شلوغ نمیشد یکایک اوراقش را اینجا مینشاندم


این خوب بود؛ سپاس!
 Think Different.
نماد کاربر
AliGhz
Site Admin
 
پست‌ها : 2028
تاریخ عضویت: 14 نوامبر 2009, 16:55
محل سکونت: تورنتو/تهران

پاسخ: الف مقصوره، همزه، یای فارسی و عربی…

پستتوسط AliGhz » 30 اکتبر 2020, 14:21

فکر کنم اینجا دو موضوع را باید مشخص کنیم:

یکی اینکه همگان حتی آقای جعفر مدرس صادقی متفق‌القولند که این علامت بالای ه، همزه‌ی عربی نیست بلکه شکلی کوتاه‌شده از ی فارسی بوده است که بعداً با همزه اشتباه گرفته شده چون هم‌شکل آن بوده است. و در واقع این گسست آموزشی، موجب آشفتگی‌ها و اختلافات فراوانی شده است. (که مثلاً من هرگز یادم نیست در دبستان و بعد از آن، این ٔ را به عنوان شکلی از ی به ما درس داده باشند. همان «همزه» یا «۶ کوچولو» در خاطرم هست.)

دوم اینکه آیا باید به نوشتن این ی به شکل کوچک‌شده‌اش بالای ه ادامه داد؛ یا اینکه حضور آن را مستقلاً و بزرگ، بعد از ه به رسمیت شناخت؟

مورد دوم، اگر هٔ انتخاب شود، مخصوصاً در اشعار، موجب عدم یکدستی می‌شود. در این چاپ مثنوی که مصحَّح دکتر محمدعلی موحد است، هم هٔ را داریم که باید با صدای یِ خوانده شود (که مثلاً، کوزهٔ را به همین شکل نوشته‌اند)، هم بارها این ی، باید به شکل یْ خوانده شود و لذا، از آن جایگاه بالایی به کناره‌ی ه آمده است (مثل فرشته‌یْ در تصاویری که فرستاده‌ام). یا مثالی که در پست‌های پیش زدم و در گیومه قرار دادن یک عنوان… شاید در یک متن، این موارد زیاد نباشد. اما هست به هر حال. آیا باید اصل بر هٔ باشد و »ی یا یْ را به عنوان استثا پذیرفت؟…
یا کلاً همه را به ه‌ی تبدیل کرد؟…

حقیقتش این است که هم هٔ و هم ه‌ی هر کدام مزایا و معایب خودشان را دارند و حداقل در لحظه‌ی حاضر و بر مبنای مستندات موجود، نمی‌توان گفت (یا حداقل من نمی‌توانم بگویم) کدام ارجح است. ذوق زیبایی‌شناسانه و عادت و سنّت، رأی به «هٔ» می‌دهد اما…
پیوست‌ها
7503B40F-D45F-40A3-AA32-16A6465CD712.jpeg
2430CB61-65E5-4E75-A83A-E0A6406E1486.jpeg
9AC530E4-DC0B-41E8-8CD2-EB93812618F7.jpeg
 Think Different.
نماد کاربر
AliGhz
Site Admin
 
پست‌ها : 2028
تاریخ عضویت: 14 نوامبر 2009, 16:55
محل سکونت: تورنتو/تهران

پاسخ: الف مقصوره، همزه، یای فارسی و عربی…

پستتوسط Ilia » 30 اکتبر 2020, 19:21

علی جان، اگر تصمیم گرفتی با "ی" بزرگ بنویسی، خب بنویس. این داستان "ی" و یای کوچک آنقدرها پیچیده نیست. اما اینقدر سرش اینجا بحث کردیم که انگار موجب یک مقداری سوءتفاهم هم شده.

خلاصهٔ داستان این است که این "ی" وقتی بعد از "ه" نوشته میشده، کوچک شده و بالای "ه" میرفته. خیلی‌ها هم کلا قید نوشتنش را میزدند، که در نوشتن قلمی فارسی چیز عجیبی نیست. همانطور که تنوین را نمی‌نوشتند. اینکه من یک جا آوردم که این را بجای "ای" هم نوشته‌اند، کلا چیز رایجی نبوده و اگر الان "خانه‌ای" را "خانهٔ" بنویسیم، مسلما غلط است.

اما در شعری که اینهمه خاطرت را ناراحت کرده:
گفت با خود گنج در خانه‌یْ من است

این را میشود نوشت:
گفت با خود گنج در خانهْٔ من است

دقت کن که کلمهٔ خانهٔ در حقیقت خانهٔ‌ِ است که صدای زیرش را ننوشته‌ایم (همانطور که اگر مثلا کسی با لهجهٔ خاصی بخواهد بگوید خانهَٔ، یک زِبَر میرود آن بالا). حالا اگر آن سکون دارد، بایستی بنویسیمش. حالا بنظرت عجیب می‌آید؟ خب کلمهٔ عجیبی است.

ولی همانطور که اول گفتم، این "ی" جدا دیگر غلط نیست، چون جا افتاده. هر چند من از آن خوشم بیاید یا نیاید.
-------------
پانویس:
- اگر خواستی که یای کوچک با کسره هر دو به زیر ه نروند (به لطف پیروی از زبان عربی) باید بینشان یک نیم‌فاصله هم تایپ کنی.

- برای سکونِ تنها، در یونیکد دو کد U+FE7E و U+0652 وجود دارد که فرق آنها را من نمیدانم. در کیبورد استاندارد فارسی مک، این علامت با گرفتن شیفت روی حرف ض نوشته میشود. جالب است که این را من دیگر اصلا در کیبورد QWERTY فارسی در کتالینا پیدایش نمی‌کنم که باگی است که باید به اپل گزارش کرد. اگر پیدایش کردید، ممنون میشوم اگر جایش را به من هم بگویید.
نماد کاربر
Ilia
Site Admin
 
پست‌ها : 6032
تاریخ عضویت: 25 سپتامبر 2006, 01:01
محل سکونت: کانادا

پاسخ: الف مقصوره، همزه، یای فارسی و عربی…

پستتوسط AliGhz » 01 نوامبر 2020, 12:59

درود ایلیا جان. ممنونم از نظراتت. در بحث‌های این‌شکلی، طبیعی است که گاهی بحث‌ها بالا بگیرد. حتی بین «استوانه‌های ادب فارسی». از دل این صحبت‌ها، ممکن است جرقه‌ای زده و چیزی زاده شود. هر کسی دوست دارد، در صحبت‌ها شرکت می‌کند و هر کسی هم دوست ندارد، می‌تواند شرکت نکند. فرمول ریاضی هم نیست که یک جواب واحد داشته باشد. هرچند برخی فرمول‌های ریاضی هم از جمله معادلات نسبیت اینشتین، پاسخ واحدی ندارند. پس ممکن است از دل اینها، بتوان رویکرد تازه‌ای پیش گرفت یا رویکردی را آپدیت کرد و حتی از رویکردی، عدول کرد. دغدغهٔ/ی خاطر بابت نوشتن یک بیت یا جمله هم، چیزی نیست که خاطر را ناراحت کند. یک مسئله است که مثل هر مسئلهٔ/ی دیگری، فرایند حلش هم جذابیت دارد هم جاهایی زحمت و عرق ریختن فکری. آن علامت سکون بالای ٔ هم ایده‌ای است برای خودش؛ خارج از چهارچوب فکر کردن، جالب است حتی اگر نتیجه‌اش خیلی کاربردی نباشد.
 Think Different.
نماد کاربر
AliGhz
Site Admin
 
پست‌ها : 2028
تاریخ عضویت: 14 نوامبر 2009, 16:55
محل سکونت: تورنتو/تهران

پاسخ: الف مقصوره، همزه، یای فارسی و عربی…

پستتوسط Arzhang » 07 نوامبر 2020, 19:40

شاید شما هم مثل من نمی‌دانستید که کتابخانه‌ی ملی با ایجاد «سامانه‌ی نشریات ایران» (سنا) برخی از نشریات قدیمی ایران را روی وب گذاشته است. این را از مجله‌ی همشهری شماره‌ی ۷۴ (۱۷ آبان ۹۹) فهمیدم. در این مجله، عکس‌هایی از آن مجلات چاپ شده که یکی‌اش به این مبحث ما در این‌جا مرتبط است.
E.jpg

گویی مطابق با کتاب‌‌های خطی، در آن زمان بوده‌اند کسانی که هنوز اصرار داشته‌اند برای «ی» « ٔ » بگذارند. چیزی که به مرور زمان کنار گذاشته شده و امروز برای ما خطا به نظر می‌آید. شاید ما هم در دوران گذاری داریم به سر می‌بریم که بالاخره ذهنیت عموم بپذیرد استفاده از «ه‌ی» زشت نیست یا حتی اگر هم هست، کارکردش مهم‌تر است.
نماد کاربر
Arzhang
Site Admin
 
پست‌ها : 1353
تاریخ عضویت: 17 اوت 2009, 15:06
محل سکونت: مونترآل

قبلی


بازگشت به خط، زبان و قلم‌سازی


کاربران حاضر در این انجمن: بدون کاربران آنلاین و 2 مهمان